Davranışsal Bağımlılıklar

Davranışsal Bağımlılıklar: Ekran, Kumar ve Alışverişin Ötesindeki Gerçek Bağımlılık denince akla ilk gelen genellikle alkol ya da uyuşturucu olur. Oysa bağımlılık, madde kullanımıyla sınırlı değildir. Teknoloji, kumar ve alışveriş gibi günlük yaşamın içinde yer alan davranışlar da tıpkı bir madde gibi beynin ödül sistemini ele geçirebilir. Buna davranışsal bağımlılık denir. Beyin Ne Zaman "Bağımlı" Olur? Bir davranışı tekrar tekrar yapmak, her seferinde daha fazlasına ihtiyaç duymak, bırakmaya çalışınca huzursuzluk ya da sinirlilik hissetmek ve bu davranış nedeniyle iş, ilişki veya sağlıkta ciddi sorunlar yaşamak — tüm bunlar bağımlılığın temel belirtileridir. Beyinde olan şey şudur: Keyif veren her davranış dopamin salgılar. Zamanla beyin bu uyarıya alışır, aynı keyfi almak için dozu artırmak gerekir. Kontrol giderek kişinin elinden çıkar. Teknoloji ve Sosyal Medya Bağımlılığı. Sosyal medya platformları, kullanıcıyı mümkün olduğunca uzun süre ekranda tutmak için tasarlanmıştır. Beğeni, yorum ve bildirimler küçük ama sürekli dopamin dalgalanmaları yaratır. Teknoloji bağımlılığında sık görülen belirtiler şunlardır: telefonu elinizden bırakamama, uyumadan önce ve uyandıktan hemen sonra ekrana bakma, sosyal medyada geçirilen süreyi küçümseme ya da gizleme ve ekransız zaman geçirince belirgin bir kaygı yaşama. Özellikle ergenlerde ve genç yetişkinlerde bu tablo giderek daha yaygın hale gelmektedir. Araştırmalar, yoğun sosyal medya kullanımının depresyon ve kaygı belirtileriyle anlamlı bir ilişki içinde olduğunu göstermektedir. Kumar Bağımlılığı. Kumar bağımlılığı, DSM-5'te "Madde Kullanım Bozuklukları" kategorisiyle aynı bölümde yer alan tek davranışsal bağımlılıktır. Bu durum, kumarın beyinde maddelere benzer bir etki yarattığının tıbbi bir kabulüdür. Kumar bağımlılığında kişi yalnızca para kaybetmez; yalanlar, gizlilik, borçlar ve ilişkilerde derin kırılmalar da tablonun parçasıdır. "Bir daha oynarsam kazanırım" düşüncesi, zihnin sürekli kendini kandırdığı bir döngüye dönüşür. Utanç ve suçluluk ise çoğunlukla durumu daha da derinleştirir. Alışveriş Bağımlılığı. Alışveriş bağımlılığı toplumda en az fark edilen, ancak ciddi sonuçlar doğuran davranışsal bağımlılıklardan biridir. Burada satın alma eylemi, nesnenin kendisinden çok duygusal bir ihtiyacı karşılamak için kullanılır: kaygıyı bastırmak, kendini iyi hissettirmek ya da boşluğu doldurmak. Kişi satın aldığında kısa süreli bir rahatlama yaşar, ardından pişmanlık gelir. Kısa süre sonra aynı döngü yeniden başlar. Kredi kartı borçları, gizlenen paketler ve giderek artan miktarda yapılan alışverişler bu bağımlılığın somut yansımalarıdır. Tedavide Ne İşe Yarar? Davranışsal bağımlılıklar, madde bağımlılıklarından farklı olarak tamamen bırakmayı değil, sağlıklı bir ilişki kurmayı hedefler — internet ya da alışverişi hayattan tamamen çıkarmak mümkün değildir. Bu nedenle terapi süreci özellikle önem kazanır. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), bu alanda en iyi kanıtlanmış yaklaşımlardan biridir. BDT ile kişi şunları öğrenir: Bağımlı davranışı tetikleyen düşünce ve duyguları fark etmek, Bu tetikleyicilerle başa çıkmanın yeni yollarını geliştirmek, Dürtülere anında uymak yerine tolerans geliştirmek, Altta yatan kaygı, depresyon veya özgüven sorunlarını ele almak. Motivasyonel görüşme ve farkındalık temelli yaklaşımlar da BDT ile birlikte sıklıkla kullanılmaktadır. Davranışsal bağımlılıklar zayıflığın değil, beyindeki öğrenilmiş bir örüntünün sonucudur. Ve bu örüntü, doğru destekle değişebilir. Eğer siz ya da sevdiğiniz biri bu belirtilerle tanışıksa, bir uzmana danışmak en sağlıklı ilk adımdır.